Najczęstsze zabiegi operacyjne u noworodków:

I. Niedrożności przewodu pokarmowego:

Wrodzone niedrożności przewodu pokarmowego to grupa wad wrodoznych, w których dziecko rodzi się z niedrożnym odcinkiem przewodu pokarmowego. Niedrożność może być zlokalizowana na różnym poziomie oraz mieć różne przyczyny. W wielu przypadkach prenatalne badanie ultrasonograficzne pozwala wykryć niedrożność oraz jej poziom, najczęściej jednak nie jest w stanie wykazać przyczyny.

Większość noworodków z niedrożnością przewodu pokarmowego wymaga zabiegu operacyjnego. Leczenie tych wad bywa dla lekarzy niejednokrotnie wyzwaniem i wymaga sporego doświadczenia.

1. Wrodzona niedrożność przełyku (wrodzone zarośnięcie/atrezja/ przełyku)

Zarośnięcie przełyku to wada, w której brakuje odcinka przełyku, co najczęściej współistnieje z przetrwałym połączeniem drożnej części przełyku z tchawicą. Bardzo rzadko wada ta występuje pod postacią zwężenia przełyku z lub bez przetoki do dróg oddechowych.

Po przyjęciu do szpitala, dziecko przebywa w Klinice Patologii Noworodka lub w jednym z oddziałów Intensywnej Terapii. Po przygotowaniu, noworodek zostaje poddany zabiegowi operacyjnemu, który należy do jednych z bardziej wymgających w chirurgii dziecięcej.

Klasyczna operacja polega na wykonaniu torakotomii tylno bocznej prawostronnej (cięciu po prawej stronie klatki piersiowej), co pozwala na dotarcie do śródpiersia tylnego, w którym przebiega przełyk. Po zidentyfikowaniu końców przełyku, wydziela się i zamyka przetokę przełykowo-tchawiczą (w typie z obecnością przetoki), a następnie wykonuje zespolenie przełyku koniec do końca. Pozostawienie w zespolonym przełyku sondy żołądkowej umożliwia wczesne wdrożenie żywienia.

Występują również długoodcinkowe postaci zarośnięcia przełyku, wymagające wysokospecjalistycznych i zaawansowanych metod operacyjnych z odroczonym zespoleniem przełyky lub rekunstrukcja przełyku z wykorzystaniem żołądka lub jelita.

Aktualnie w naszej Klinice najczęściej wybieraną metodą leczenia operacyjnego jest wykorzystanie małoinwazyjnego dostępu torakoskopowego, w której zamiast cięcia na klatce piersiowej, wprowadzane są przez minimalne nacięcia kamerę i narzędzia robocze średnicy 3-5 mm, po których pozostają subtelne, małe blizny.

Po wykonanym zabiegu operacyjnym dziecko leczone jest nadal w jednym z wyżej wymienionych Oddziałów.

2. Wrodzona niedrożność dwunastnicy

Jest to grupa wad, w której wspólną cechą jest wrodzona całkowita lub niepełna niedrożność na poziomie dwunastnicy (pierwszego odcinka jelita cienkiego). Wrodzona niedrożność dwunastnicy może być uwarunkowana przez czynniki zewnętrzne (trzustka obrączkowata, pasma Ladda/wrodzone zrosty uciskające dwunastnicę/ i inne rzadsze przyczyny) lub wewnętrzne (przegroda dwunastnicy, zarośnięcie dwunastnicy).

Po przyjęciu do szpitala, dziecko przebywa w Klinice Patologii Noworodka lub w jednym z oddziałów Intensywnej Terapii. Po przygotowaniu, noworodek zostaje poddany zabiegowi operacyjnemu, który należy do zaawanowanych zabiegów w chirurgii dziecięcej.

Operację rozpoczyna cięcie w nadbrzuszu z przewagą po stronie prawej. Po dotarciu do przestrzeni zaotrzewnowej, w której znajduje się dwunastnica, dokonuje się identyfikacji niedrożnych części dwunastnicy oraz przyczyny tej niedrożności. Najczęstszym sposobem zaopatrzenia wady jest zespolenie dwunastniczo-dwunastnicze a w przypadku pasm Ladda ich przecięcie. Po zabiegu operacyjnym dziecko przebywa w jednym z powyższych Oddziałów. W okresie pooperacyjnym utrzymywana jest sonda żołądkowa. Po kilku dniach, przy niepowikłanym przebiegu, rozpoczyna się żywienie do przewodu pokarmowego.

3. Wrodzona niedrożność jelita cienkiego

Wrodzona niedrożność jelita cienkiego to grupa wad, w których niedrożne jest jelito cienkie w zakresie jelita czczego i/lub jelita krętego.

Wśród przyczyn możemy wyróżnić zarośnięcie jelit, niedrożność smółkową, smółkowe zapalenie otrzewnej, skręt jelit czy rzadsze sytuacje, jak torbiel krezki czy zdwojenie jelit.

Po przyjęciu do szpitala, dziecko przebywa w Klinice Patologii Noworodka lub w jednym z oddziałów Intensywnej Terapii. Po przygotowaniu, noworodek zostaje poddany zabiegowi operacyjnemu. Leczenie operacyjne polega na wykonaniu cięcia w nadbrzuszu. Po dotarciu do jamy otrzewnej ustalona zostaje przyczyna niedrożności. W przypadku zarośnięcia jelita (wyróżniamy 5 typów zarośnięcia), najczęściej konieczna     jest resekcja (wycięcie) odcinkowa jelita. W zależności od typu zarośnięcia oraz sytuacji   klinicznej chirurg decyduje o możliwości zespolenia pierwotnego jelita (zszycia końców         jeltia ze sobą i odtworzenia ciągłości przewodu pokarmowego), albo wyłonieniu przetoki (stomii) jelitowej, czyli jednej lub dwóch luf („kominów jelitowych”) wszytych w skórę brzucha, Jeden z nich, proksymalny wydziela stolec do worka stomijnego. W przypadku niedrożności smółkowej oraz smółkowego zapalenia otrzewnej z niedrożnością konieczne bywa wyłonienie stomii. W razie skrętu jelita interwencja często niestety kończy się rozległą resekcją jelita i może prowadzić do zespołu krótkiego jelita. W przypadku torbieli krezki i zdwojenia jelit może również być konieczna odcinkowa         resekcja, najczęściej z pierwotnym zespoleniem. Po zabiegu operacyjnym dziecko przebywa w jednym z powyższych Oddziałów. W okresie pooperacyjnym utrzymywana jest sonda żołądkowa. Po kilku dniach, przy niepowikłanym przebiegu, rozpoczyna się żywienie do przewodu pokarmowego.

4. Wrodzona niedrożnosć jelita grubego

Wrodzona niedrożność jelita grubego to grupa wad, w których niedrożne jest jelito grube (a więc okreżnica i/lub odbytnica/odbyt).

Wśród przyczyn należy wyróżnić wrodzoną atrezję (zarośnięcie) odbytu, zarośnięcie jelita grubego (okrężnicy), czy chorobę Hirschsprunga.

Po przyjęciu do szpitala, dziecko przebywa w Klinice Patologii Noworodka lub w jednym z oddziałów Intensywnej Terapii. Po przygotowaniu, noworodek zostaje poddany zabiegowi operacyjnemu.

Leczenie operacyjne w przypadku zarośnięcia odbytu (nazwa jest nieco myląca, ponieważ rzadko mamy do czynienia jedynie z brakiem odbytu, najczęściej brakuje również końcowego odcinka jelita grubego) najczęściej jest etapowe. W pierwszym etapie /w pierwszych dniach życia/ zostaje wyłoniona przetoka (stomia) esicza (w lewej części jelita grubego) – stomia ta najczęściej jest stomią dwulufową, rozdzieloną mostkiem skórnym (dla umożliwienia zakładania worka stomijnego wyłącznie na lufę wydzielającą stolec). W drugim etapie wykonuje sie operacje odtwórcza odbytu /około 8-10 miesiąca życia/, pod osłoną pozostawionej stomii. Polega ona na sprowadzeniu jelita grubego w tzw. kompleks zwieraczy odbytu i wyprowadzenie go na zewnątrz w miejscu fizjologicznej lokalizacji odbytu. Jest to operacja wymagająca sporego doświadczenia. Cięcie wykonuje się w linii pośrodkowej tylnej od kości krzyżowej do krocza. Po wydzieleniu i podwiązaniu często występującej przetoki /połączenia drożnej części jelita z układem moczowym lub przedsionkiem pochwy lub kroczem/ jelito zostaje uwolnione w koniecznym zakresie, sprowadzone na krocze w miejsce fizjologiczne i wszyte w kompleks mięśniowy. W ostatnim etapie wykonuje się zabieg zamknięcia stomii jelitowej (2-3 miesiące później).W niektórych, rzadkich przypadkach możliwe jest wykonanie operacji jednoetapowej w okresie noworodkowym.

W przypadku atrezji okrężnicy konieczne może być wyłonienie stomii, choć możliwe też jest pierwotne odtworzenie ciągłości przewodu pokarmowego. Atrezja okrężnicy jest bardzo rzadka.

Choroba Hirschsprunga to wada stosunkowo rzadka, ale poważna. W wadzie tej jelito jest nieprawidłowo unerwione. Zaburzenie dotyka najczęściej końcowego odcinka jelita grubego, jednak w wyjątkowych przypadkach brak unerwienia może sięgać nawet na jelito cienkie. Choroba ta może manifestować się już w okresie noworodkowym pełną niedrożnością jelit, ale może też dawać objawy późno, lub mogą one być skąpe (np. zaparcia). W przypadkach przebiegających z niedrożnością konieczne bywa leczenie etapowe. W pierwszym etapie wyłania się przetoke (stomię) jelitową oraz pobiera wycinki dla potwierdzenia wysuniętego klinicznie podejrzenia choroby. W razie potwierdzenia wady, w drugim etapie wykonuje się resekcję nieunerwionego jelita (najczęsciej laparoskopowo) i sprowadza zdrowe, wszywając je w odbyt. W przypadku postaci długoodcinkowej leczenie może być co najmniej trzyetapowe. W ostatnim etapie zamyka się stomię jelitową.

Leczenie choroby Hirschsprunga bywa długotrwałe i uciążliwe oraz wymaga sporego doświadczenia. Niezmiernie ważne jest również długotrwałe, prawidłowe prowadzenie pacjenta w okresie pooperacyjnym w oparciu o Poradnię Przykliniczną

Po zabiegu operacyjnym jednoetapowym lub po pierwszym etapie leczenia wieloetapowego dziecko przebywa w jednym z powyższych Oddziałów. W okresie pooperacyjnym utrzymywana jest często sonda żołądkowa. Po kilku dniach, przy niepowikłanym przebiegu, rozpoczyna się żywienie do przewodu pokarmowego.

II. Zaburzenie różnicowania powłok brzusznych

Zaburzenia różnicowania powłok brzusznych to zespół wad wrodznych w których zaburzeniu ulega ciągłość powłok brzucha, co manifestuje się obecnością narządów wewnętrznych poza jamą ciała. Wady te najczęściej są rozpoznawane w prenatalnym badaniu ultrasonograficznym, co pozwala prawidłowo zaplanować leczenie.

1. Wytrzewienie wrodzone

Jest to wada, w której dziecko rodzi z obecnymi poza powłokami brzucha pętlami jelitowymi, wychodzącymi przez mały otwór, położony najczęściej po stronie prawej od zachowanej pępowiny. Ponieważ pętle w życiu płodowym wolno „pływają” w płynie owodniowym, również po narodzinach nie są w żaden naturalny sposób zabezpieczone (stan tych pętli jest „gorszy” w stosunku do pętli obecnych w jamie otrzewnej). W związku z powyższym zabieg operacyjny należy do pilnych. W bardzo rzadkich przypadkach, poza jelitami, na zewnątrz ciała mogą być obecne inne narządy jamy brzusznej.

Po przyjęciu do szpitala, dziecko najczęściej kierowane jest bezpośrednio na blok operacyjny.

Operacja polega na poszerzeniu otworu, przez który wychodzą pętle jelitowe i odprowadzeniu ich do jamy otrzewnej. Operację kończy zaszycie otworu. Chirurg indywidualnie podejmuje decyzję o pozostawieniu lub wycięciu pępowiny. Każde rozwiązanie ma korzystne i niekorzystne następstwa. W pierwszym przypadku pozostawiając pępowinę, zostawiamy możliwość powstania pępka. W drugim, wycinjaąc pępowinę, zmniejszamy ryzyko powstania przepukliny w bliźnie pooperacyjnej, ale pępek nie wytworzy się.

W przypadku, gdy pojemność jamy brzusznej jest niewystarczająca dla odprowadzenia wszystkich pętli jeltiowych, leczenie jest dwuetapowe. W pierwszym etapie, po poszerzeniu w/w otworu odprowadza się do jamy otrzewnej tyle pętli jelitowych na ile pozwala pojemność jamy otrzewnej, a pozostałe pętle jelitowe pokrywa się specjalnym materiałem ochronnym, który wszywa się w połoki. Po kilku dniach, kiedy pod wpływem wzrostu pacjenta i delikatnego pociągania za powłoki pojemność jamy brzusznej zwiększa się, wykonuje się zabieg ostateczny odprowadzenia wszystkich trzewi do jamy otrzewnej i zamknięcia powłok.

W niektórych przypadkach współistnieją wady przewodu pokarmowego /najczęąciej zarośnięcie jelita, uchyłki jelitowe, rzadziej zdwojenia przewodu pokarmowego/, które leczy się najczęściej podczas następnej operacji, przeprowadzanej kilka tygodni później, kiedy stan pętli jelitowych ulega poprawie.

Po zabiegu (zabiegach) operacyjnym dziecko przebywa w Klinice Patologii Noworodka lub w jednym z oddziałów Intensywnej Terapii.

2. Wrodzona przepuklina pepowinowa

Jest to wada, w której narządy jamy brzusznej wychodzą przez otwór pępowinowy i wnikają do pępowiny. Otwór ten bywa duży, a zawartość, poza pętlami jelita, niejednokrotnie stanowić może wątroba oraz inne narządy wewnętrzne. Zatem w przeciwieństwie do wytrzewienia  narządy są chronione przed czynnikami atmosferycznymi w sposób naturalny, jednak częściej niż w wytrzewieniu występują istotne wady współtowarzyszące, w tym wady przewodu pokarmowego.

Po przyjęciu do szpitala, dziecko przebywa w Klinice Patologii Noworodka lub w jednym z oddziałów Intensywnej Terapii. Po przygotowaniu, noworodek zostaje poddany zabiegowi operacyjnemu.

Operacja polega na wycięciu, po podwiązaniu struktur płodowych związanych z pępowioną, worka przepuklinowego (co wiąże się z brakiem pępowiny i brakiem możliwości powstania pępka) i odprowadzeniu trzewi do jamy otrzewnej. Wycięcie całkowite worka może czasem być niemożliwe (głównie z powodu możliwego zrostu z wątrobą), dlatego w takich sytuacjach część worka przepuklinowego pozostawia się. Analogicznie do wytrzewienia, w razie gdy jest to możliwe odprowadza się zawartość przepukliny pierwotnie do jamy otrzewnej i zamyka się powłoki. W przypadku, gdy takie rozwiązanie jest niemożliwe, przeprowadza się leczenie etapowe. Współistniejące wady przewodu pokarmowego, najczęściej zaopatrywane są podczas tej samej operacji.

Po zabiegu operacyjnym dziecko przebywa w jednym z w/w Oddziałów.

3. Wrodzona przepuklina sznura pępowinowego

Jest to wada zbliżona do przepukliny pępowinowej, jednak o łagodniejszym przebiegu klinicznym- łatwiejsza do leczenia operacyjnego i rzadziej współistnieje z innymi ciężkimi wadami (często natomiast współistnieją wady przewodu pokarmowego). Zawartość przepukliny stanowią jedynie pętle jelitowe.

Po przyjęciu do szpitala, dziecko przebywa w Klinice Patologii Noworodka lub w jednym z oddziałów Intensywnej Terapii. Po przygotowaniu, noworodek zostaje poddany zabiegowi operacyjnemu.

Operacja polega na wycięciu, po podwiązaniu struktur płodowych związanych z pępowiną, worka przepuklinowego (co wiąże się z brakiem pępowiny i brakiem możliwości powstania pępka) i odprowadzeniu trzewi do jamy otrzewnej. Współistniejące wady przewodu pokarmowego, najczęściej zaopatrywane są podczas tej samej operacji. Zabieg operacyjny kończy zamknięcie powłok.

Po zabiegu operacyjnym dziecko przebywa w jednym z w/w Oddziałów.